„Neobuzdana lepota“ Pjetra Gicardija
Umetnost izvan pravila stiže u Beograd
Izložba „Pjetro Gicardi: Neobuzdana lepota“ biće otvorena 8. oktobra u 18 časova u Salonu Oto Bihalji Merin u Beogradu. Publika će videti 30 dela iz italijanske kolekcije Casa Museo Al Belvedere Pietro Ghizzardi i jedno delo iz privatne kolekcije u Srbiji.
Lepota ne mora da bude pitoma, skladna i prijatna oku. Ponekad je sirova, izobličena i nemirna, načinjena od materijala koje drugi ne bi ni primetili. Upravo takvu lepotu stvarao je Pjetro Gicardi, samouki italijanski umetnik koji je iz sveta seoske svakodnevice izgradio sopstveni vizuelni jezik, oslobođen akademskih pravila i potrebe da se dopadne.
Izložba „Neobuzdana lepota“ beogradskoj publici predstavlja umetnika koji danas zauzima važno mesto na evropskoj autsajderskoj sceni, ali čija dela istovremeno otvaraju mnogo šira pitanja. Šta portret zaista otkriva o osobi? Da li slika treba da bude lepa da bi bila istinita? I koliko umetnost može biti slobodna kada nastaje daleko od institucija, škola i dominantnih tokova?
Lepota koja odbija da bude dopadljiva
Gicardijevi portreti ne pokušavaju da verno reprodukuju lice. Njega nije zanimala naturalistička sličnost, već ono što postoji iza prepoznatljivih crta, društvenih uloga i javnih slika.
Kako u tekstu koji prati izložbu piše Kristina Agostineli, kustoskinja Art brut zbirke Centra Žorž Pompidu, Gicardi svoje subjekte razlaže kako bi došao do lične i intimne interpretacije onoga što se nalazi izvan vidljivog.
„To je gest koji preobražava, koji iskrivljuje da bi se rekonfigurisao, koji dekonstruiše da bi se rekonstruisao“, navodi Agostineli, određujući njegovo slikarstvo kao neminovno vizionarsko.
Upravo u toj promeni prepoznatljivog nastaje Gicardijeva ideja lepote. Ona ne počiva na pravilnim proporcijama i uglađenoj površini, već na slobodi umetnika da ljudsko lice, telo i karakter predstavi onako kako ih oseća.
Đulija Moreli Gicardi ističe da umetnik u središte svoje poetike postavlja čovečanstvo i potragu za vezom koju sa njim ostvaruje. Njegova dela, prema njenim rečima, nisu lepa u popularnom značenju tog pojma. Njihova lepota proističe iz duboko ličnog pogleda i vizuelnog rečnika povezanog sa seoskom kulturom iz koje je umetnik potekao.
Boje od čađi, zemlje i krvi
Pjetro Gicardi rođen je 1906. godine u skromnoj seljačkoj porodici u okolini Mantove. Nije imao formalno umetničko obrazovanje, ali je potrebu za crtanjem i slikanjem pokazivao od najranijeg detinjstva.
Kada mu konvencionalni slikarski materijali nisu bili dostupni, pravio je sopstvene boje od čađi, lucerke, zemlje i životinjske krvi. Taj odnos prema materijalu nije bio samo posledica oskudice. Postao je deo umetničkog jezika neposredno povezanog sa prostorom, radom i svakodnevicom iz koje je dolazio.
Najčešće je slikao portrete anonimnih žena i velikih filmskih zvezda svog vremena. Njegov svet naseljavale su i istorijske ličnosti, životinje i autoportreti, ali nijedan od tih motiva nije ostajao zarobljen u spoljašnjoj sličnosti. Svaki je prolazio kroz Gicardijevu imaginaciju i vraćao se na površinu kao novo, često uznemirujuće i teško zaboravljivo biće.
Umetnik izvan akademije, ali ne i izvan istorije umetnosti
Poseban deo Gicardijeve prakse činili su kolaži i prisvajanje fotografskih isečaka iz ilustrovanih časopisa i dnevne štampe. Ivana Bašičević Antić u tekstu za katalog ukazuje na veze ove metode sa dadaizmom, nadrealizmom i konceptualnim tokovima šezdesetih godina.
Uključivanjem već postojećih medijskih slika u slikarsku površinu, Gicardi je pomerao granicu između visoke i popularne kulture. Iako je stvarao izvan akademskih i avangardnih krugova, njegovi postupci bili su bliski nekim od ključnih umetničkih istraživanja 20. veka.
Upravo ta nesvesna podudarnost čini njegov rad posebno zanimljivim iz današnje perspektive. Gicardi možda nije pripadao velikim umetničkim pokretima, ali je samostalno dolazio do strategija koje su menjale razumevanje slike, autorstva i pronađenog materijala.
Od seoske sredine do međunarodnih zbirki
Njegov rad prvi put je šire prepoznat 1961. godine na izložbi Città di Guastalla. Sedam godina kasnije dobio je zlatnu medalju predsednika Republike na nacionalnoj izložbi Città di Luzzara.
Važnu ulogu u afirmaciji njegovog stvaralaštva imao je Čezare Zavatini, intelektualac, scenarista i jedna od značajnih figura italijanskog neorealizma. Zavatini je zapazio Gicardijev rad, podržao ga i pomogao da njegova umetnost dopre do šire javnosti.
Izdavačka kuća Einaudi objavila je 1976. godine Gicardijevu autobiografiju Mi richordo anchora, odnosno „Još uvek se sećam“. Knjiga je naredne godine osvojila prestižnu književnu nagradu Premio Letterario Viareggio, a kasnije je adaptirana za pozorište, objavljena na gramofonskoj ploči i ponovo izdata 2016. godine.
Danas se njegova dela nalaze u značajnim kolekcijama u Francuskoj, Nemačkoj, Švajcarskoj, Austriji i Japanu, dok su predstavljana na izložbama širom Evrope i sveta.
Trideset i jedno delo i jedan filmski portret
Beogradska postavka obuhvata 30 radova iz kolekcije Casa Museo Al Belvedere Pietro Ghizzardi iz Boreta u Italiji, kao i jedno delo iz privatne kolekcije u Srbiji. Saradnju dve institucije inicirala je dr Ivana Bašičević Antić, koja je napravila i izbor radova.
Kustoskinje izložbe su Senka Latinović i Danica Đorđević Janković. Postavku prati katalog sa centralnim tekstom Kristine Agostineli i uvodnim tekstovima Đulije Moreli Gicardi i dr Ivane Bašičević Antić.
Publika će moći da pogleda i dokumentarni film Pietro Ghizzardi: pittore contadino, odnosno „Pjetro Gicardi: Slikar seljak“, koji je 1965. godine režirao Mikele Gandin. Film je 2025. prikazan u Gran Paleu u Parizu, u okviru festivala posvećenog art brut umetnosti.
Izložba „Pjetro Gicardi: Neobuzdana lepota“ biće otvorena do 6. decembra 2026. godine. Dodatne informacije dostupne su na veb sajtu Muzeja naivne i marginalne umetnosti i njegovim društvenim mrežama.
Gicardijevi radovi ne traže da im se divimo na prvi pogled. Oni traže da zastanemo pred licima koja deluju istovremeno blisko i nepoznato, a zatim preispitamo sopstvene predstave o lepom, vrednom i umetnički legitimnom. Možda upravo tu, izvan pravila i dopadljivosti, počinje njihova neobuzdana lepota.
Photo credit: Casa Museo Pietro Ghizzard
