Lordan Zafranović dobitnik nagrade „Živojin Žika Pavlović“
Balkanskog festivala filmske režije
Jugoslovenski sineasta Lordan Zafranović proglašen je 15. dobitnikom počasne nagrade „Živojin Žika Pavlović“, koju Balkanski festival filmske režije dodeljuje za promociju kinematografije Balkana u svetu.
Postoje autori čiji filmovi ne pripadaju samo istoriji kinematografije, već i istoriji suočavanja. Sa prostorom, ideologijom, nasiljem, pamćenjem, lepotom i tamnim mestima društva. Lordan Zafranović jedan je od takvih autora. Njegov opus ostavio je dubok trag u jugoslovenskom i evropskom filmu, a Balkanski festival filmske režije ove godine mu dodeljuje počasnu nagradu „Živojin Žika Pavlović“ za promociju kinematografije Balkana u svetu.
Nezavisni Balkanski festival filmske režije, koji će biti održan od 10. do 14. juna, saopštio je da je Zafranović 15. laureat ove nagrade, nazvane po jednom od najvažnijih autora domaćeg i jugoslovenskog filma.
U obrazloženju Saveta festivala, koji čine Predrag Miki Manojlović, Nenad Pavlović, Mladen Đorđević i Miloš Škundrić, navodi se da je Lordan Zafranović, student čuvene praške filmske škole, ostavio neizbrisiv trag u kulturnom nasleđu i kinematografiji Balkana, kao i u njenoj promociji u svetu. Od filmova koji se danas smatraju klasicima evropskog filmskog stvaralaštva, poput „Okupacije u 26 slika“, „Pada Italije“ i „Večernjih zvona“, do dugo očekivanog dela „Zlatni rez“, čija se domaća i svetska premijera očekuje tokom 2026. godine, Zafranovićev rad ostaje važna tačka razumevanja filmske umetnosti ovih prostora.
Posebnu težinu nagradi daje i činjenica da je Zafranović bio savremenik, prijatelj i kolega Živojina Pavlovića. Ova nagrada ga uvodi u društvo laureata među kojima su Miki Manojlović, Dragan Nikolić, Rade Šerbedžija, Emir Kusturica, Goran Marković, Milčo Mančevski, Slobodan Šijan, Miša Radivojević i drugi.
Povodom priznanja, Lordan Zafranović prisetio se trenutka kada je upoznao Žiku Pavlovića, na Saveznom festivalu amaterskog filma u Sarajevu 1962. godine. Tada je Pavlović dobio prvu nagradu u sekciji igranog filma, dok je Zafranović za svoj prvi film „Nedjelja“ dobio drugu nagradu.
„Tu smo se upoznali i stisli jedan drugom ruke pri dodjeli nagrada. Taj stisak je značio više od upoznavanja i čestitanja. To je bio stisak jednog gotovo identičnog života nas dvojice“, rekao je Zafranović.
U njegovom sećanju, taj susret nije bio samo festivalska epizoda. Bio je prepoznavanje dva umetnička puta koja će se razvijati kroz slične borbe, kroz amaterski film, studije slikarstva, književnosti i filma, ali i kroz sudare sa ideologijom, zabranama, odbacivanjima i selidbama u druge filmske centre.
„Mi smo čitav jedan vijek živeli jedan gotovo isti život i pravili filmove koji su izazivali koji put pogubne kritike od postojeće ideologije, zabrane i odbacivanja i selidbe u druge filmske centre. Zato mi je ova nagrada, koja nosi naziv velikog Živojina Pavlovića, dragocjena i osjećam i sada njegov stisak ruke. Hvala mu“, poručio je Zafranović.
Upravo ta rečenica otvara suštinu priznanja. Nagrada ovde nije samo institucionalni gest, već nastavak jednog filmskog i ljudskog dijaloga. Između autora koji su verovali da film mora da vidi ono što društvo često želi da sakrije. Između stvaralaca koji nisu pristajali na udobne slike stvarnosti. Između kinematografija Balkana koje su, uprkos lomovima, granicama i političkim promenama, nastavile da proizvode snažne autorske glasove.
Balkanski festival filmske režije biće održan od 10. do 14. juna u bioskopu Open Air Cinema Rajićeva i bioskopu Tuckwood, pretvarajući centar Beograda u mesto susreta regionalnog filma, autora i publike. Festival će biti otvoren projekcijom pod zvezdanim nebom u Rajićevoj, u atmosferi filmskih susreta na otvorenom, uz prisustvo istaknutih glumaca, reditelja i autora.
Poseban deo programa odvijaće se u okviru Open Air Cinema Rajićeva, gde će publika moći besplatno da uživa u filmskim projekcijama na otvorenom, u samom srcu grada.
U fokusu ovogodišnjeg festivalskog izdanja biće vidljivost balkanskog filma u svetu, kao i inicijativa za osnivanje Prvog nezavisnog Balkanskog filmskog fonda, u kojem bi učestvovale relevantne filmske asocijacije Balkana. Ova ideja dodatno naglašava ambiciju festivala da ne bude samo prostor prikazivanja filmova, već i platforma za razgovor o budućnosti regionalne kinematografije, njenoj produkciji, saradnji i međunarodnoj vidljivosti.
Publika će moći da prati filmove u okviru tri takmičarske selekcije. Glavni takmičarski program „Buđenje Balkana“, čiji je selektor Darko Bajić, donosi najbolje filmove Balkana koji predstavljaju hrabre i snažne glasove savremenog regionalnog filma. Internacionalna selekcija „Misterije filma“, selektora Uroša Tomića, inspirisana je stvaralaštvom slavnog reditelja Dušana Makavejeva. Treća selekcija, „Povratak žanru“, donosi filmove po izboru Vinka Brešana, ostvarenja koja se oslanjaju na žanrovske obrasce, ali kroz njih pronalaze specifičan autorski izraz i put do komunikacije sa publikom.
Nagrada za najbolji film u svakoj selekciji biće dodeljena reditelju pobedničkog filma. Pored glavne nagrade, žiri će dodeliti i Specijalnu nagradu žirija za izuzetno ostvarenje u jednoj od oblasti filmskog stvaralaštva, glumi, scenariju, montaži, kameri, muzici, scenografiji, kostimografiji ili dizajnu zvuka.
U okviru specijalnih projekcija van konkurencije, u Open Air Cinema Rajićeva biće prikazan film „Izlet“ angažovanog i kontroverznog autora Nenada Pavlovića, kao i kultni film „Crni bombarder“ legendarnog reditelja i profesora Darka Bajića.
Producent festivala je Magična linija, koja realizuje festival uz pomoć prijatelja.
Dodela nagrade Lordanu Zafranoviću dolazi kao važan podsetnik da balkanski film ima svoje velike autore, svoje rane, svoju hrabrost i svoj jezik. Da je njegova snaga često bila upravo u tome što nije birao lakše puteve. I da se filmska istorija regiona ne može razumeti bez umetnika koji su kamerom ulazili tamo gde je bilo najteže gledati.
Zato nagrada „Živojin Žika Pavlović“ u rukama Lordana Zafranovića deluje kao susret dva autorska nerva, dva filmska svedočenja i dva života koja su, kako sam Zafranović kaže, u jednom stisku ruke prepoznala zajedničku sudbinu.
Photo credit: Andrija Popović
