Dve velike izložbe u Banjaluci
Lazar Vujaklija, Ilija Bosilj i Sava Sekulić u novom svetlu
U Muzeju savremene umjetnosti Republike Srpske u Banjaluci, u četvrtak, 9. jula u 20 časova, biće otvorene dve značajne gostujuće izložbe Muzeja naivne i marginalne umetnosti, „Lazar Vujaklija: Protest prema sebi“ i „Svesno napuštanje realnosti: Ilija Bosilj i Sava Sekulić“. Postavke će publici biti dostupne do 3. septembra 2026. godine.
Postoje umetnici koje istorija umetnosti ne može lako da smesti u uredne fioke. Njihovi radovi ne traže dozvolu da postoje, ne oslanjaju se na očekivane pravce, ne pristaju na jednostavna tumačenja. Oni dolaze iz unutrašnjih svetova, iz ličnih mitologija, iz potrebe da se stvarnost preoblikuje, ospori ili potpuno napusti.
Upravo takve umetničke glasove donose dve gostujuće izložbe Muzeja naivne i marginalne umetnosti, koje će biti otvorene u Muzeju savremene umjetnosti Republike Srpske u Banjaluci. Reč je o izložbama „Lazar Vujaklija: Protest prema sebi“ i „Svesno napuštanje realnosti: Ilija Bosilj i Sava Sekulić“, projektima koji publiku uvode u snažne, samosvojne i duboko autentične opuse trojice umetnika.
Izložba „Lazar Vujaklija: Protest prema sebi“ predstavlja prvi institucionalni, sveobuhvatni i retrospektivni prikaz stvaralaštva ovog značajnog umetnika. Realizovana je povodom 40 godina od njegove poslednje samostalne izložbe i 30 godina od smrti, a kroz izložbu i prateći katalog otvara se prostor za nova čitanja njegovog jedinstvenog umetničkog jezika.
Naslov postavke inspirisan je rečenicom iz Vujaklijine samizdat monografije: „Ove bezimene slike primite kako vam drago, kao moj protest prema sebi, ali i kao moju čežnju za lepotom smisla života.“
U toj rečenici nalazi se gotovo cela napetost njegovog opusa, između pobune i čežnje, između unutrašnjeg otpora i potrebe da se pronađe smisao, lepota, forma. Vujaklijino stvaralaštvo ne deluje kao mirno posmatranje sveta, već kao stalni dijalog sa sobom, sa slikom, sa materijalom i sa vremenom.
Postavka okuplja 87 radova i predstavlja umetnikov opus kroz sve medije u kojima je stvarao, slikarstvo, grafiku, crtež, tapiseriju, mural, plakat, ilustraciju knjiga, skulpturu i dizajn tepiha. Izložba je zasnovana na temeljnom istraživanju njegovog rada, a realizovana je u saradnji sa deset muzeja i institucija kulture.
Prateća monografija donosi kritičke tekstove dr Ivane Bašičević Antić, dr Branislava Dimitrijevića i Danice Đorđević Janković. Kustosi izložbe su Danica Đorđević Janković i Vladimir Kokoruš.
Druga izložba, „Svesno napuštanje realnosti: Ilija Bosilj i Sava Sekulić“, zasniva se na dijalogu dva izuzetna umetnička opusa. Radovi Ilije Bosilja i Save Sekulića i danas zauzimaju posebno mesto u savremenim tumačenjima umetnosti XX veka, upravo zato što izmiču uobičajenim kategorijama i jednostavnim objašnjenjima.
Bosilj i Sekulić stvaraju svetove koji nisu bekstvo iz stvarnosti u banalnom smislu, već odlazak u dublje slojeve iskustva. Njihove slike nastanjuju simboli, arhetipske predstave, unutrašnje vizije i bića koja deluju kao da dolaze iz predela sna, mita i sećanja. Naslov izložbe zato precizno upućuje na čin svesnog distanciranja od racionalno ustrojene stvarnosti.
Projekat je nastao kao nastavak programske orijentacije Muzeja naivne i marginalne umetnosti iz Beograda ka savremenom čitanju umetnosti Ilije Bosilja i Save Sekulića. Izložba je premijerno prikazana 2023. godine u italijanskom muzeju Casa dell’Art Brut, dok je domaćoj publici predstavljena 2024. godine u Galeriji Matice srpske.
Dodatnu potvrdu aktuelnosti Bosiljevog stvaralaštva donela je retrospektivna izložba „Ilija Bosilj: Trijumf umetnosti“, održana 2025. godine u Galeriji Srpske akademije nauka i umetnosti u Beogradu. Time je još jednom potvrđeno da se o ovim umetnicima ne govori samo kao o važnim pojavama prošlosti, već kao o autorima čiji radovi i danas otvaraju pitanja o granicama umetnosti, stvarnosti i unutrašnjeg sveta.
Na izložbi je predstavljeno 70 radova iz muzejskih i privatnih kolekcija, uključujući zbirku Muzeja naivne i marginalne umetnosti, zbirku Salona Oto Bihalji Merin i muzeja Ilijanum u Šidu. Postavku prate i dva dokumentarna filma, film o Iliji Bosilju u režiji Žike Mitrovića, u produkciji Centarfilma, kao i film o Savi Sekuliću autora Slobodana Pešića. Katalog izložbe dizajnirao je Futro.
Kustoskinje izložbe su dr Ivana Bašičević Antić i Marta Morgana Rudoni.
Zajedno, ove dve izložbe ne predstavljaju samo gostovanje jednog muzeja u drugoj instituciji. One su poziv da se ponovo pogleda šta znači umetnička autentičnost, šta znači stvarati izvan očekivanih sistema i kako se lični unutrašnji svet može pretvoriti u univerzalni vizuelni jezik.
U Banjaluci će se tako susresti tri izrazito snažna umetnička opusa. Lazar Vujaklija, sa svojim protestom prema sebi i čežnjom za lepotom smisla života. Ilija Bosilj i Sava Sekulić, sa svojim svesnim napuštanjem realnosti i ulaskom u prostore vizije, simbola i slike koja ne traži objašnjenje da bi delovala.
Izložbe „Lazar Vujaklija: Protest prema sebi“ i „Svesno napuštanje realnosti: Ilija Bosilj i Sava Sekulić“ biće otvorene za posetioce u Muzeju savremene umjetnosti Republike Srpske do 3. septembra 2026. godine.
Photo credit: Arhiva muzeja Ilijanum, arhiva MNMU
