Lazar Vujaklija u Jagodini: „Protest prema sebi“
U utorak, 16. decembra u 18 časova, Muzej naivne i marginalne umetnosti u Jagodini otvara vrata najpotpunijem dosad susretu sa delom Lazara Vujaklije – umetnika koji je jugoslovensku i srpsku umetnost druge polovine 20. veka uporno pomerao izvan urednih fioka. Pod naslovom preuzetim iz njegove samizdat monografije – „…moj protest prema sebi, ali i čežnja za lepotom smisla života“ – izložba donosi snažan, lično intoniran portret autora koji je istovremeno bio i decembrista i avangardista, autor prvog beogradskog murala i učesnik Venecijanskog bijenala, ali pre svega: neumorni preispitivač sopstvene poetike.
Kustoski tim (Vladimir Kokoruš i Danica Đorđević Janković) gradi postavku kao mapu umetničke radoznalosti: 170 radova – slikarstvo, grafika, crtež, tapiserije, mural, plakat, ilustracija, skulptura i dizajn tepiha – raspoređeni su kroz šest tematskih celina koje precizno hvataju Vujaklijin „unutrašnji pogon“: Dišanovski gest, Aproprijacija, Anticipacija, Ambivalentnost, Anahroničnost i Demokratizacija umetnosti. Umesto uredne hronologije, dobijamo ritam ideja: samocitiranje kao strategija autorstva, premeštanje uzora u nove kontekste, otpor kanonima modernizma i dekolonijalni impuls, umetnost kao prostor sumnje, aktivirana prošlost u sadašnjosti i – možda najvažnije – umetnost kao zajednički, deljivi prostor iskustva.
Ovaj „retrovizor unapred“ dolazi i kao dvostruki jubilej: 40 godina od poslednje samostalne izložbe i 30 godina od umetnikove smrti, ali i kao obeležavanje 65 godina Muzeja naivne i marginalne umetnosti. U saradnji sa dvadeset muzeja i institucija, MNMU prati izložbu bogato ilustrovanom monografijom (autori tekstova: dr Ivana Bašičević Antić, Danica Đorđević Janković, dr Branislav Dimitrijević), a poseban „blink“ u vremenu predstavlja rekonstrukcija Vujaklijinog prvog murala (izvodi: Darinka Pop-Mitić). Uz arhivski i novo producirani audio-vizuelni materijal, posetioci će videti i „skrivene“ segmente opusa – od reprezentativnih ambijenata Palate Srbija do jedine sačuvane skulpture u krugu fabrike „Prvi maj“ Pirot.
Vujaklija je, ukratko, bio autor koji se ne „svodi“. Ova izložba to potvrđuje: slikarstvo kao proces otpora i samopropitivanja, delo kao otvoreni sistem formi i znakova, linija kao instrument mišljenja – i poziv publici da svoje viđenje umetnosti testira u kontaktu sa delom koje, i danas, tereti ravnotežu između estetike i etike.
- Otvaranje: utorak, 16. decembar, 18:00
- Mesto: Muzej naivne i marginalne umetnosti, Jagodina
- Trajanje: do 24. maja 2026.
Ako verujete da se istorija umetnosti najbolje čita „među redovima“, Vujaklijin „Protest prema sebi“ je upravo to – knjiga otvorena na najzanimljivijoj stranici.
Photo credit: Marko Ercegović, Marija Konjikušić, arhiv Tošo Dabac
