Žiri Takmičarskog programa za igrani film 32. Sarajevo Film Festivala

okuplja pet snažnih glasova evropske kinematografije

O nagradama Srce Sarajeva u Takmičarskom programu za igrani film na 32. Sarajevo Film Festivalu odlučivaće petoro filmskih profesionalaca čije karijere obuhvataju glumu, režiju, produkciju, filmsko obrazovanje i razvoj evropske filmske industrije.

Žiri čine britanska glumica Emily Watson, koja će imati ulogu predsednice, hrvatski reditelj Igor Bezinović, severnomakedonska glumica Sara Klimoska, direktor Evropske filmske akademije Matthijs Wouter Knol i grčka rediteljka, scenaristkinja i producentkinja Athina Rachel Tsangari. Dobitnici nagrada biće poznati 21. avgusta, tokom završne ceremonije festivala.

Izbor žirija nikada nije samo formalnost. Pet ljudi za nekoliko festivalskih dana zajedno posmatra filmove koji dolaze iz različitih društava, jezika i autorskih svetova, a zatim pokušava da pronađe zajednički kriterijum za dela koja se često ne mogu jednostavno porediti.

Ovogodišnji sastav zanimljiv je upravo zbog razlika koje njegovi članovi donose za isti sto. Tu su iskustvo glumice koja je radila sa nekim od najvažnijih reditelja savremenog filma, regionalni autor čiji rad spaja dokumentarno istraživanje i filmski eksperiment, predstavnica nove glumačke generacije sa Balkana, čovek koji oblikuje rad jedne od ključnih evropskih filmskih institucija i autorka koja je značajno uticala na razvoj grčkog novog talasa.

Njihove odluke neće govoriti samo o tome koji su filmovi bili najbolje režirani, napisani ili odigrani. Govoriće i o tome kakve priče evropski film danas smatra važnim, kojim autorima želi da pruži vidljivost i na koje načine kinematografija pokušava da razume svet koji se pred njom ubrzano menja.

Emily Watson, gluma kao prostor unutrašnjih lomova

Predsednica žirija Emily Watson pripada onoj grupi glumica čija se snaga retko zasniva na velikim gestovima. Njeni likovi najčešće otkrivaju sebe u pogledima, tišinama i trenucima u kojima emocija pokušava da ostane skrivena, ali ipak pronađe put do publike.

Dva puta je nominovana za Oskara, a 2015. godine odlikovana je Ordenom Britanskog carstva za doprinos dramskoj umetnosti. Među ulogama koje su obeležile njenu karijeru posebno se izdvajaju „Lomeći talase“ Larsa fon Trira i „Hilari i Džeki“, filmovi za koje je dobila nominacije za Oskara u kategoriji najbolje glumice.

Publika ju je tokom godina gledala u ostvarenjima „Gosford Park“, „Pijani od ljubavi“, „Crveni zmaj“, „Kradljivica knjiga“, „Everest“, „Teorija svega“, „Ana Karenjina“ i „Na plaži Česil“. Za ulogu u filmu „Te sitnice“, u kojem igra uz Cilliana Murphyja, osvojila je Srebrnog medveda za najbolju sporednu ulogu na Berlinalu.

Njena karijera ne pripada samo filmu. Watson je ostvarila zapažene uloge u televizijskim projektima „Černobil“ i „Dina: Proročanstvo“, dok je kao pozorišna glumica sarađivala sa Royal Shakespeare Company i rediteljem Samom Mendesom.

Njeno predsedavanje žirijem nastavlja dugu tradiciju Sarajevo Film Festivala, čijim su žirijima ranije predsedavali Mike Leigh, Jasmila Žbanić, Jeremy Irons, Nuri Bilge Ceylan, Béla Tarr, Elia Suleiman, Asghar Farhadi, Ruben Östlund, Paul Schrader i Sergei Loznitsa.

Watson u Sarajevo dolazi kao glumica čije iskustvo može biti posebno važno pri sagledavanju načina na koji se filmska priča gradi kroz ljudsko lice. U njenim najboljim ulogama gluma nikada nije bila ukras scenarija, već prostor u kojem priča dobija svoje najdublje značenje.

Igor Bezinović, istorija kao živa filmska materija

Hrvatski reditelj Igor Bezinović u žiri donosi autorski pristup koji stalno ispituje granicu između dokumentarnog i igranog filma, istorijske činjenice i kolektivnog sećanja.

Rođen je 1983. godine u Rijeci. Diplomirao je filmsku režiju na Akademiji dramske umetnosti u Zagrebu, kao i filozofiju, sociologiju i komparativnu književnost na Filozofskom fakultetu.

Njegov film „Fiume o morte!“ osvojio je brojne nagrade, uključujući Evropsku filmsku nagradu za najbolji dokumentarni film, kao i priznanja za najbolji film, režiju i scenario na dodeli Adriatic Film and Television Awards.

Bezinović je autor dokumentarnih ostvarenja „Blokada“ i „Veruda, film o Bojanu“, za koja je dobio nagrade Oktavijan. Njegov dugometražni igrani prvenac „Kratki izlet“ premijerno je prikazan u Roterdamu, a zatim je osvojio Veliku zlatnu arenu za najbolji film na Pulskom filmskom festivalu.

Njegovi filmovi često polaze od konkretnih mesta, istorijskih događaja i političkih okolnosti, ali se ne zadovoljavaju njihovim pukim rekonstruisanjem. Bezinovića zanima način na koji prošlost nastavlja da postoji u savremenom gradu, jeziku i ponašanju ljudi.

Takva perspektiva može biti posebno značajna u žiriju festivala čiji se takmičarski program često bavi društvima oblikovanim ratovima, promenama granica, tranzicijom i nerešenim pitanjima istorijske odgovornosti.

Sara Klimoska, nova generacija regionalnog filma

Glumica Sara Klimoska iz Severne Makedonije predstavlja generaciju umetnika čije se karijere prirodno razvijaju između lokalnih kinematografija i međunarodnih produkcija.

Diplomirala je na Fakultetu dramskih umetnosti u Skoplju, a zapažene uloge ostvarila je u filmovima „Vrba“ i „Kajmak“ Milča Mančevskog. Njihovu treću saradnju predstavlja film „Zbogom, Kopakabano“, čija je premijera najavljena za 2026. godinu.

Klimoska je igrala i u filmu „Nećeš biti sama“ Gorana Stolevskog, koji je premijerno prikazan na Sandensu, zatim u ostvarenju „Domaćinstvo za početnike“, predstavljenom u Veneciji, kao i u filmovima „Preeksponirano“ Eleonore Veninove i „Bauk“ Gorana Radovanovića.

Učestvovala je u programima Talents Sarajevo i Berlinale Talents, dok je 2021. godine dobila priznanje European Shooting Star. Za ulogu u televizijskoj seriji „Močvara“ bila je nominovana za Srce Sarajeva.

Pored glume, sve više se posvećuje pisanju i režiji, a trenutno razvija svoj drugi kratki film „Chained“.

Njeno prisustvo u žiriju važno je jer donosi perspektivu umetnice koja poznaje položaj glumca pred kamerom, ali i proces kroz koji mladi autor pokušava da razvije sopstveni glas. Klimoska pripada generaciji za koju regionalne i međunarodne karijere više nisu odvojeni svetovi, već deo istog umetničkog puta.

Matthijs Wouter Knol, pogled iz središta evropske filmske industrije

Matthijs Wouter Knol od 2021. godine obavlja funkciju direktora Evropske filmske akademije. Njegov rad obuhvata strateško i programsko oblikovanje aktivnosti institucije, razvoj publike, filmsko nasleđe, razmenu znanja i organizaciju Evropskih filmskih nagrada.

Pre nego što je zakoračio u filmsku produkciju, radio je kao urednik i novinar. Kasnije je bio kreativni i pridruženi producent na približno trideset dokumentarnih filmova, sarađujući sa autorima kao što su Heddy Honigmann, Maria Augusta Ramos i Mani Kaul.

Dvanaest godina bio je deo vodećeg tima Berlinala. Najpre je rukovodio programom Berlinale Talents, a zatim je bio direktor European Film Marketa, jednog od najvažnijih mesta susreta autora, producenata, distributera i filmskih profesionalaca.

Tokom karijere pokretao je edukativne i industrijske platforme i zalagao se za veću raznolikost, ravnopravnost i uključivost u evropskoj kinematografiji.

Knolova uloga u žiriju donosi širu sliku filmskog ekosistema. Film se na festivalu posmatra kao umetničko delo, ali njegov život zavisi i od produkcije, distribucije, prikazivanja, očuvanja i mogućnosti da pronađe publiku izvan zemlje u kojoj je nastao.

Upravo zbog toga njegov pogled može povezati umetničku vrednost filma sa pitanjem kakav prostor to ostvarenje može da zauzme u savremenoj evropskoj kinematografiji.

Athina Rachel Tsangari, autorka koja ne pristaje na sigurne forme

Athina Rachel Tsangari smatra se jednom od ključnih pokretačica grčkog novog talasa. Njeni filmovi često spajaju različite žanrove i istražuju odnose moći, žudnje, roda, klase i pripadanja.

Njen diplomski dugometražni film „The Slow Business of Going“ osvojio je niz međunarodnih nagrada i danas se nalazi u stalnoj kolekciji njujorškog Muzeja moderne umetnosti.

Film „Attenberg“ premijerno je prikazan u glavnom takmičarskom programu Venecijanskog filmskog festivala, dok je „Chevalier“ proglašen najboljim filmom na BFI London Film Festivalu. Oba ostvarenja bila su grčki kandidati za Oskara u kategoriji najboljeg međunarodnog filma.

Kroz svoju produkcijsku kuću HAOS FILM učestvovala je u nastanku filmova „Kinetta“ i „Alpi“ Jorgosa Lantimosa, „Digger“ Georgisa Grigorakisa i „Pre ponoći“ Richarda Linklatera.

Tsangari je bila članica žirija festivala u Kanu, Berlinu, Lokarnu, Torontu i Sandensu, a predsedavala je žirijima u Veneciji, Geteborgu i na BFI London Film Festivalu. Predavala je na Harvardu, Univerzitetu Teksas u Ostinu i drugim filmskim školama.

Njen najnoviji dugometražni film „Harvest“, neovestern sa Calebom Landryjem Jonesom i Harryjem Mellingom, premijerno je prikazan u takmičarskom programu Venecije 2024. godine.

Tsangari u Sarajevo donosi iskustvo autorke kojoj konvencionalna filmska forma nikada nije bila dovoljna. Njeni filmovi ne nude publici sigurno tlo, već je suočavaju sa čudnim pravilima, neprijatnim odnosima i svetovima u kojima se poznate društvene strukture iznenada otkrivaju kao apsurdne.

Pet perspektiva, jedna odluka

Žiri 32. Sarajevo Film Festivala okuplja ljude koji film posmatraju iz različitih pozicija, sa scene i iza kamere, iz festivalskih institucija i autorskih radionica, iz velikih međunarodnih produkcija i regionalnih kinematografija.

U tome se nalazi i najveća vrednost svakog dobrog žirija. Njegova odluka ne bi trebalo da bude rezultat potpunog slaganja, već ozbiljnog susreta različitih ukusa, iskustava i shvatanja filmske umetnosti.

Srce Sarajeva zato nije samo priznanje filmu koji je tokom festivalske nedelje ostavio najsnažniji utisak. Za autore koji dolaze iz često malih i produkcijski ranjivih kinematografija, ono može predstavljati početak šireg festivalskog života, međunarodne distribucije i susreta sa publikom do koje bi inače teško stigli.

Trideset drugi Sarajevo Film Festival biće održan od 14. do 21. avgusta 2026. godine. Kada poslednje večeri budu otvorene koverte sa imenima dobitnika, iza svake odluke stajaće pet različitih pogleda na film, ali i zajedničko uverenje da evropska kinematografija još uvek ima moć da otvara teme, pomera granice i povezuje ljude koji svet možda ne vide na isti način.

Photo credit: Anthony Icuagu, Lanna Apisukh